Στη μελέτη αυτή θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε τους βασικούς άξονες που συνθέτουν την έννοια του τρόπου παραγωγής. Θα εκθέσουμε τις επιστημονικές έννοιες των παραγωγικών δυνάμεων και της εργατικής δύναμης ως πρώτης πλουτοπαραγωγικής δύναμης. Στη συνέχεια θα εκθέσουμε το περιεχόμενο των παραγωγικών σχέσεων και το εννοιολογικό περιεχόμενο των συθετουσών αυτών, δηλαδή των σχέσεων κυριότητας, κατοχής και νομής.
Η μελέτη στη συνέχεια θα εξειδικευτεί στην ανάλυση, με τη μαρξιστική έννοια, δύο ιστορικών τρόπων παραγωγής, του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής και του ασιατικού τρόπου παραγωγής.
Μελετάμε τους τρόπους αυτούς για λόγους συγκεκριμένους. Το ιστορικό της επιστημονικής συζήτησης φανερώνει ότι το ζήτημα της ύπαρξης ασιατικού τρόπου παραγωγής ή της αντίληψής του ως ιδίωμα είτε του δουλοκτητικού είτε του φεουδαρχικού δεν έχει λυθεί.
Κύριες πλευρές της διαφωνίας αποτελούν η σύγκρουση εξελικτισμού και ιστορικού υλισμού, καθώς και ειδικεύσεις όπως η δυνατότητα ή μη περάσματος από τον ασιατικό ή το φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής στο σοσιαλιστικό, η ιστορική ανάγκη ή μη για ένα σχηματισμό να περνά από όλα τα στάδια της κοινωνικής εξέλιξης, διάφορα ζητήματα που έχουν να κάνουν με την εκβιομηχάνιση της οικονομίας, το ρόλο της γαιοπροσόδου κ. α.
Η μελέτη αυτή δεν μπορεί να επεκταθεί στην ανάλυση όλων αυτών των ζητημάτων. Αρκείται στην περιγραφή των βασικών δομών των δύο τρόπων παραγωγής και εξετάζει ιδαίτερα τη σχέση τους με τη μετάβαση στον καπιταλισμό.
Ως ερευνητικό πεδίο της μελέτης μας ορίζονται οι κοινωνίες αυτές που θεωρούνται ότι έχουν στοιχεία που παραπέμπουν σε ανατολικού τύπου οργάνωση της παραγωγής. Είναι δηλαδή η ευρύτερη περιοχή της Ασίας και συγκεκριμένα οι Ινδίες, η Ινδικίνα και η Κίνα, η υπερκαυκάσια Ρωσία και η Μέση Ανατολή. Υπάρχουν και άλλες περιοχές που χαρακτηρίζονται ως ‘ασιατικές’ όπως οι πολιτισμοί των Ίνκας στο Περού και των Αζτέκων στο Μεξικό, η προαποικιακή Αφρική, οι Κέλτες στη Σκωτία ακόμα και οι αρχαίες Μυκήνες, με τις οποίες δεν θα ασχοληθούμε. Ιδιαίτερη όμως προσοχή θα επιδείξουμε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, καθότι από ιστορική άποψη μας ενδιαφέρει άμεσα.
