Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας

Μόνιμο URI για αυτήν τη συλλογήhttps://hellanicus.lib.aegean.gr/handle/11610/5675

Περιηγούμαι

Πρόσφατες Υποβολές

Τώρα δείχνει 1 - 20 από 45
  • Τεκμήριο
    Η ιστορική μνήμη για τα οθωμανικά Γιαννιτσά ανάμεσα στη σύγκρουση και τον διάλογο
    (2023-06-23) Τριανταφυλλίδου, Μαρία
    Η διδακτορική διατριβή είναι μια μελέτη περίπτωσης με αντικείμενο την ιστορική μνήμη για την οθωμανική πόλη των Γιαννιτσών. Θέτει δύο βασικούς ερευνητικούς στόχους: από τη μια, να μελετήσει την αναπαράσταση του οθωμανικού παρελθόντος στην εξέλιξη του 20ού αιώνα καταλήγοντας την τρέχουσα περίοδο. Από την άλλη, επιχειρεί την κάθετη διερεύνηση και μελετά την ιστορική μνήμη στην επίσημη και την από τα κάτω διάσταση. Αντλεί το θεωρητικό πλαίσιο από το επιστημονικό πεδίο των σπουδών της μνήμης. Συγκεκριμένα, αξιοποιεί από το δεύτερο κύμα την προσέγγιση για τη δυναμική εθνική μνήμη, ενώ από το τρίτο κύμα αυτήν για την πολυκατευθυντήρια μνήμη. Με τη διπλή θεωρητική κατεύθυνση μελετά το αποτύπωμα της εθνικής μνήμης και ταυτόχρονα αναζητά το διάλογο με άλλες μνήμες. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα η οθωμανική πόλη των Γιαννιτσών εκδιώχθηκε από την επίσημη μνήμη με το κυρίαρχο αφήγημα του τουρκικού ζυγού. Η καταστροφή των οθωμανικών μουσουλμανικών μνημείων και ο πολεοδομικός μετασχηματισμός των μεταοθωμανικών Γιαννιτσών είναι τα απτά τεκμήρια της λήθης τα οποία η διδακτορική διατριβή αρχικά μελετά. Το αφήγημα, όμως, του τουρκικού ζυγού δεν φωτίζει απόλυτα τον προσανατολισμό της μνήμης της οθωμανικής περιόδου. Αντίθετα, μπορεί να οδηγήσει σε μια ελλιπή εικόνα κατανόησης. Απαιτείται η υπέρβαση της συγκρουσιακής πρόσληψης προκειμένου να αναζητηθεί η διαπραγμάτευση της μνήμης της οθωμανικής περιόδου με τις μνήμες του 20ού αιώνα, όπως την Ανταλλαγή των Πληθυσμών στον μεσοπόλεμο και τη διαιρεμένη μνήμη της δεκαετίας του 1940 μέσω των οποίων εγγράφει διασταυρούμενη τη λήθη. Καταλήγοντας η διδακτορική διατριβή μελετά τη διεθνική μνήμη. Συγκεκριμένα, διερευνά τον τρόπο που διαπραγματεύονται οι πολιτικές της μνήμης των βαλκανικών κρατών, της Βόρειας Μακεδονίας, της Βουλγαρίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας για το κοινό παρελθόν των Γιαννιτσών. Αναμφίβολα η ιστορική μνήμη διαμορφώνεται μέσω του παροντισμού. Η οθωμανική πόλη, όμως, δεν είναι ένας παθητικός δέκτης όπου η μνήμη επικάθεται. Η διατριβή αναζητά τον ενεργό ρόλο του οθωμανικού παρελθόντος στην αναπαράστασή του. Για το λόγο αυτό διεισδύει στην οθωμανική περίοδο όπου μελετά τις τοπικές παραδόσεις και τις όψεις συνέχειας στο μεταοθωμανικό τοπίο. Η αναπαράσταση του οθωμανικού παρελθόντος δεν είναι ενιαία και ομοιογενής. Επομένως, τα συμπεράσματα αυτής της διδακτορικής διατριβής δεν έχουν γενική ισχύ. Η μνήμη της οθωμανικής περιόδου θα πρέπει να μελετάται μέσα στη ιδιαίτερη σύνθεση της κάθε περίπτωσης.
  • Τεκμήριο
    Κατοικώντας στις παρυφές της πόλης: συγκρότηση και μετασχηματισμοί των προσφυγικών συνοικισμών της Μυτιλήνης
    (2023-10-10) Γλεντή, Δήμητρα
    Η διατριβή έχει ως στόχο να φωτίσει την αστική εγκατάσταση των μικρασιατών προσφύγων του 1922, να εξετάσει το αποτύπωμά της στον αστικό χώρο και να διερευνήσει τους τρόπους με τους οποίους ο χώρος καθόρισε την πορεία τους μέσα στην ελληνική κοινωνία, εστιάζοντας στο παράδειγμα της Μυτιλήνης. Η μελέτη αυτή επιδιώκει να συγκεράσει ιστορικές αφηγήσεις του προσφυγικού ζητήματος με προσεγγίσεις του ελληνικού αστικού χώρου, κάνοντας χρήση των αναλυτικών εργαλείων της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας, της προφορικής ιστορίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Τα βασικά ζητήματα που θίγονται εδώ αφορούν τόσο τις διαδικασίες της κοινωνικής παραγωγής των προσφυγικών συνοικιών, όσο και αυτές της κοινωνικής κατασκευής τους. Δηλαδή τις κοινωνικές διεργασίες μέσα από τις οποίες προέκυψε ο φυσικός χώρος αλλά και τους τρόπους με τους οποίους νοηματοδοτήθηκαν αυτοί οι τόποι από τους ίδιους τους κατοίκους τους και από την υπόλοιπη πόλη. Οι χωρικές αναπαραστάσεις και οι χρήσεις τους, οι σχέσεις ιεραρχίας και η παραγωγή της κοινωνικής διαφοράς μέσα από τον χώρο, αποτελούν κεντρικά σημεία εστίασης. Η κατοικία, η μνήμη, το φύλο και η κοινωνική τάξη είναι οι βασικές αναλυτικές κατηγορίες, οι οποίες, σε συνδυασμό με την κεντρική κατηγορία του χώρου, βοηθούν να κατανοήσουμε τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που συμβαίνουν στο πλαίσιο των προσφυγικών συνοικιών της Μυτιλήνης, στη διάρκεια μισού περίπου αιώνα (1922-1970).
  • Τεκμήριο
    Πρόσωπον προς πρόσωπον: το ιερό στην τέχνη: η ανθρωπολογική και κοινωνική δυναμική του προσώπου στις αγιογραφικές εικόνες, η περίπτωση του Ταξιάρχη Μανταμάδου στη Λέσβο
    (2022-01-18) Κορολόγου, Ευγενία
    Η εργασία αυτή έχει ως στόχο της να προβάλει την προσωπική σχέση και επαφή της μορφής των αγίων εικόνων και του θεατή – πιστού της, εντός του ελληνικού ορθόδοξου χώρου. Ερμηνεύει τη δύναμη και την επιρροή, την οποία αυτή ασκεί πάνω σε άτομα, σε ομάδες και σε κοινωνικά σύνολα. Σημείο συνάντησης και επικοινωνίας της ατομικής ή συλλογικής ευλάβειας και θρησκευτικότητας, η εικόνα αναλαμβάνει σημαντικούς ρόλους στις ζωές των ανθρώπων. Από την άλλη, ο θεατής της εικόνας ενεργεί ως προς αυτή με ποικίλους τρόπους εκφράζοντας συναισθήματα, επιθυμίες και σκέψεις. Οι εικόνες γίνονται ιερά σύμβολα εθνικά ή προστάτες πόλεων, εκκλησιών, κοινωνικών ομάδων ή οικογενειών. Γεμάτες από προσφορές και τάματα οι αόρατοι αυτοί σύντροφοι θαυματουργούν με τη βοήθεια της θείας δύναμης την οποία παράλληλα, όπως πιστεύεται, διοχετεύουν στους πιστούς. Η εικόνα του Ταξιάρχη στον Μανταμάδο της Λέσβου, η οποία αποτελεί το επίκεντρο της μελέτης μας, λόγω της ασυνήθιστης κατασκευής της και του θρύλου που τη συνοδεύει, είναι ένα από τα πιο γνωστά προσκυνήματα στο νησί και στον ελληνικό ορθόδοξο κόσμο. Κατά την παράδοση η εικόνα δημιουργήθηκε από χώμα και το αίμα των μοναχών που ζούσαν στο μοναστήρι του Ταξιάρχη. Κατακτά σημαντική θέση στην καθημερινότητα των κατοίκων του νησιού, δημιουργώντας μία μοναδική σχέση και οικείωση με την αρχαγγελική μορφή. Ιστορίες με θαύματα, ενύπνιες εμφανίσεις και επεμβάσεις σε δύσκολες στιγμές τους δημιουργούν ξεχωριστά συναισθήματα και δεσμούς με τον αγαπημένο τους Αρχάγγελο, τον Άγιο Ταξιάρχη, όπως τον ονομάζουν. Πρωταγωνιστής σημαντικών γεγονότων της ζωής των κατοίκων του νησιού, ο οποίος ενεργεί πάντα προς όφελός τους. Η αγάπη και η ευλάβειά τους εκφράζεται μέσα από το τακτικό προσκύνημα της εικόνας, το τάμα, τα τελούμενα μυστήρια, γάμους ή βαπτίσεις, αφιερωμένες στο όνομά του. Μία σχέση, που περιλαμβάνει αλληλεγγύη και αγάπη, στην οποία ο Άγιος θαυματουργεί και προστατεύει και οι πιστοί προσφέρουν το σεβασμό τους και την αναγνώριση της δύναμης του Αγίου.
  • Τεκμήριο
    Αμφισημίες και έμφυλες ανατροπές στη χειροτεχνία: οι τέχνες του νήματος-κέντημα-πλέξιμο και υφαντική-στη σύγχρονη Ελλάδα
    (2023-06-07) Μπονάρου, Άννα
    Η διατριβή εστιάζει στις τέχνες / χειροτεχνίες του νήματος ως υλικές, σωματικοαισθητηριακές εμπειρίες που συγκροτούν έμφυλες υποκειμενικότητες και κοινωνικότητες. Στο πρώτο μέρος του κειμένου, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη μικροκλίμακα των σωματικοαισθητηριακών εμπειριών που ανακύπτουν στο πλαίσιο κάποιων συγκεκριμένων χειροτεχνικών πρακτικών: πλέξιμο με βελόνες, μετρητό κέντημα, υφαντική σε οριζόντιο αργαλειό. Οι κινήσεις των χεριών, οι αφές των δαχτύλων, οι στάσεις των σωμάτων, τα βλέμματα κ.λπ., εξετάζονται ως κιναισθητικές εμπειρίες που διαφέρουν ανάλογα με τις υλικοτεχνικές παραμέτρους της κάθε τεχνικής. Διαπιστώνεται, για παράδειγμα, ότι το πλέξιμο συμβάλλει περισσότερο στη συσχέτιση και επικοινωνία των χειροτεχνισσών σε εξωοικιακούς χώρους, σε αντίθεση με την υφαντική σε οριζόντιο αργαλειό ή με το μετρητό κέντημα που δημιουργούν μια πιο απομονωτική εμπειρία. Στο δεύτερο μέρος του κειμένου, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από το μεμονωμένο υποκείμενο στις χειροτεχνικές συλλογικότητες, εξετάζοντας τις σχέσεις των χειροτεχνισσών τόσο σε φυσικούς χώρους (πχ. εμπορικά καταστήματα, σχολές, καφετέριες κ.λπ.) όσο και εικονικούς (πχ. ομάδες χειροτεχνισσών στο Facebook). Η συντροφική ενασχόληση με το εργόχειρο ερμηνεύεται ως μια πρακτική που μετασχηματίζει τον χρόνο από μη χρήσιμο σε χρήσιμο και από μη κοινωνικό σε κοινωνικό, «βγάζοντας» τις γυναίκες από τα συνήθη όρια τόσο του σπιτιού όσο και των κοινωνικών γνωριμιών. Το σύγχρονο εργόχειρο ως γυναικεία δράση στο δημόσιο χώρο αποτελεί για τις χειροτέχνισσες ένα πεδίο κοινωνικής αναγνώρισης και απόκτησης φήμης, καθώς και πολιτικής ενδυνάμωσης. Στο τρίτο μέρος του κειμένου, η εθνογραφία ακολουθεί το νήμα, καθώς αυτό μετασχηματίζεται σε χειροποίητο τέχνημα: σε πλεκτό ρούχο και σε διακοσμητικό εργόχειρο οικιακού χώρου. Ως εκ τούτου, οι χειροτεχνίες του νήματος μελετώνται όχι στο πλαίσιο του «παράγω», αλλά του «καταναλώνω». Μελετώντας διάφορες καταναλωτικές πρακτικές (ένδυση, διακόσμηση σπιτιού, φροντίδα και συντήρηση, μεταβίβαση εργοχείρων κ.λπ) διαπιστώνεται μια κοινή στάση των χειροτεχνισσών απέναντι στην υλικότητα, που συνοψίζεται στην έννοια της φροντίδας. Η έννοια αυτή βιώνεται καθημερινά μέσα από το σώμα, και ιδιαίτερα μέσα από τα επιδέξια χέρια, τα οποία προσδίδοντας αξία στην ύλη συγκροτούν μια χειροπιαστή κοσμοθεωρία. Η έρευνα αντλεί θεωρητικά ερείσματα από τις νεότερες ανθρωπολογικές προσεγγίσεις του υλικού πολιτισμού. Η μεθοδολογία βασίστηκε αφενός στην έννοια της πολυτοπικής εθνογραφίας και αφετέρου στην πραξεολογική θεώρηση, δηλαδή στη διευρυμένη κατανόηση των ανθρώπων ως σύνθετων υποκειμενικοτήτων που κινούνται στο χώρο και ενσωματώνουν στοιχεία του υλικού περιβάλλοντος.
  • Τεκμήριο
    " 'Κανείς δεν έχει πιστοποιητικό γονιμότητας': ανδρισμοί, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και πολιτισμικές αλλαγές"
    (2023-09) Μπινάκη, Ελένη
    Η παρούσα διδακτορική διατριβή αφορά τη μελέτη της ανδρικής υπογονιμότητας, καθώς και τον τρόπο και βαθμό με τον οποίο η ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (στο εξής: ΙΥΑ) στο πλαίσιο των νέων τεχνολογιών αναπαραγωγής (στο εξής: ΝΤΑ) έχει επηρεάσει και οδηγήσει στον επαναπροσδιορισμό παγιωμένων αντιλήψεων αναφορικά με τη συγγένεια, την οικογένεια, το φύλο, τη βιοϊατρική. Η διαχείριση της ανδρικής υπογονιμότητας αποτελεί ένα πολύπλοκο φαινόμενο. Στο πλαίσιο μιας πολυτοπικής εθνογραφίας, με την εφαρμογή της μίξης ποιοτικών μεθόδων έρευνας και ποσοτικής μεθόδου, εξετάζονται οι πολιτισμικοκοινωνικές μετατοπίσεις και αλλαγές που συντελούνται στην Κρήτη στο πεδίο της υγείας στο πλαίσιο της ΙΥΑ, του φύλου και της συγγένειας, και οι οποίες σταδιακά οδηγούν στην διαμόρφωση νέων αντιλήψεων για τον ίδιο τον εαυτό, τις συγγενειακές και έμφυλες σχέσεις διαμορφώνοντας ένα καινούριο τοπίο στον τομέα της αναπαραγωγής. Για τη διεξαγωγή της έρευνας πραγματοποιήθηκε επιτόπια έρευνα, διεξαγωγή συνεντεύξεων όπως και χρήση στατιστικής δειγματοληπτικής έρευνας μέσω της συμπλήρωσης ερωτηματολογίου. Η συγκεκριμένη έρευνα στοχεύει στην ανάδειξη ενός καινούριου πολιτισμικού περιβάλλοντος που αρχίζει να διαμορφώνεται μέσα από τη διαχείριση της ανδρικής υπογονιμότητας στο πλαίσιο της ΙΥΑ. Τέλος, θα διαφανούν σημαντικά ζητήματα ή και θεματικές που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης στο μέλλον.
  • Τεκμήριο
    Από την υπηρεσία στον σουλτάνο στη στελέχωση του ελληνικού κράτους: η περίπτωση του Μιχάλβοδα Σούτσου, 1804-1864
    (2023-01-11) Ανδρέου, Άννα
    Η διατριβή αφορά τον τελευταίο Φαναριώτη ηγεμόνα, Μιχαήλ Γρηγορίου Σούτσο, γνωστότερο ως Μιχάλβοδα. Στο επίκεντρο της μελέτης έχει τεθεί η διερεύνηση της πολιτείας του Μιχάλβοδα, εστιάζοντας κυρίως στο πεδίο της πολιτικής εντός του οποίου δραστηριοποιείται. Η περίοδος πραγμάτευσης συμπίπτει με ολόκληρο σχεδόν το χρονικό ανάπτυγμα της πολιτείας του Μιχάλβοδα, ήτοι από τις αρχές του 19ου αιώνα, οπότε και προετοιμάζεται ως κρατικός αξιωματούχος (homme d’état) έως και τα μέσα του ίδιου αιώνα, που εκών άκων περιορίστηκε στα του οίκου του. Μολονότι η έρευνα εστιάζει σε ένα άτομο, το ξετύλιγμα της δράσης του Μιχαήλ Σούτσου «επιβάλλει» την πραγμάτευση και άλλων ζητημάτων, όπως εκείνου της διακυβέρνησης στο πλαίσιο της οθωμανικής εξουσίας, της μετάβασης από τη μία πραγματικότητα –εκείνη του σουλτανικού καθεστώτος– σε μιαν άλλη, εντελώς διαφορετική, όπως είναι αυτή της συγκρότησης και στελέχωσης του νεοσύστατου εθνικού κράτους. Καταρχήν το ενδιαφέρον επικεντρώνεται αναπόφευκτα στα γεγονότα του 1821, καθότι η Επανάσταση σήμανε το γκρέμισμα του παλαιού κόσμου· εκείνου που είχε διαμορφώσει τον Σούτσο ως Φαναριώτη Ηγεμόνα. Εκ των πραγμάτων το 1821 προσεγγίζεται ως σημείο τομής στην πορεία του Μιχάλβοδα, καθώς τα καθέκαστα της περιπετειώδους συμμετοχής του στο κίνημα του Υψηλάντη, τον ακολούθησαν σε ολόκληρο τον πολιτικό του βίο. Στην πραγμάτευση αυτή καταδεικνύεται ότι η μετάβαση από το καθεστώς της οθωμανικής νομιμότητας στο μοντέλο του εθνικού κράτους μόνο γραμμική και απρόσκοπτη δεν ήταν. Συνακόλουθα, η διαμόρφωση εθνικής ταυτότητας υπήρξε προϊόν διαπραγματεύσεων, αντιφάσεων και αντινομιών, που οδήγησαν στην ανατροπή του λεγόμενου «παλαιού κόσμου» στον οποίο ο Μιχάλβοδας ήταν άριστα ενσωματωμένος.
  • Τεκμήριο
    Πολιτισμικές κινητικότητες, εργασία και συγγένεια: Αλβανοί μετανάστες μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας
    (2021-12) Παντελέου, Μαρία
    Η παρούσα διατριβή υιοθετεί την προσέγγιση των πολιτισμικών κινητικοτήτων στην εξέταση των Αλβανών/ίδων μεταναστών/τριών στην Ελλάδα και διερευνά μορφές κινητικότητάς τους, όπως οι εσωτερικές, οι πολυτοπικές, οι διεθνικές, οι διασυνοριακές και οι φαντασιακές κινητικότητες, και μορφές σχεσιακών σχημάτων, με τις οποίες οι παραπάνω συνδέονται από τη δεκαετία του 1990 έως και τη δεκαετία του 2010 στο ελληνικό και αλβανικό πλαίσιο. Συγκεκριμένα, μέσα από πολυ-τοπική έρευνα με Αλβανούς/ίδες μετανάστες της ευρύτερης περιοχής της Κορινθίας και με Αλβανούς/ίδες της βόρειας Αλβανίας, η παρούσα διατριβή εξετάζει το ευρύ φάσμα κινητικοτήτων τους. Πρώτον, μελετά τις μεταναστευτικές μνήμες και νοηματοδοτήσεις της εργασιακής κινητικότητας των Αλβανών/ίδων της Κορινθίας «από τα κάτω» από τη δεκαετία του 1990 έως και την οικονομική «κρίση» στην Ελλάδα τη δεκαετία του 2010. Δεύτερον, εξετάζει τις διεθνικές, πολυτοπικές και διασυνοριακές πρακτικές κινητικότητας των Αλβανών μεταναστών στην Κορινθία και των κοινωνικών δικτύων («γνωστών») με τα οποία οι πρώτοι συνδέονται. Οι «γνωστοί» εξασφαλίζουν την εποχική εργασία στην Ελλάδα αλλά και την εύρεση θέσεων εργασίας σε άλλες χώρες τους κόσμου. Τρίτον, μελετά τις προσωρινές επιστροφές των Αλβανών μεταναστών και το αίσθημα ξενότητας που βιώνουν στην Αλβανία, αποσυνδέοντας τις νοηματοδοτήσεις του «σπιτιού» και της «πατρίδας» από τη χώρα προέλευσης. Τέταρτον, διερευνά αντιλήψεις, τελετουργικές αλλά και καθημερινές πρακτικές που οι Αλβανοί/ίδες ‘μετακινώντας’ τις από τον αρχικό αλβανικό πλαίσιο στο ελληνικό άλλοτε αναπαράγουν τις οικείες πολιτισμικές αντιλήψεις, δράσεις και κοσμοθεωρίες στο κορινθιακό συγκείμενο και άλλοτε τις μετασχηματίζουν και τις ανασημασιοδοτούν αναλόγως των νοημάτων που οι ίδιοι επιθυμούν να προσδώσουν στις δράσεις τους. Πέμπτον, εξετάζει τις φαντασιακές κινητικότητες στη «δύση», η οποία στο λόγο των Αλβανών μεταναστών εξιδανικεύεται και λειτουργεί ως μέτρο σύγκρισης εμπειριών με το ελληνικό κράτος από τη δεκαετία του 1990 έως και τη δεκαετία του 2010 στην Κορινθία.
  • Τεκμήριο
    West african female migrants in the city of Athens: language and identity
    (2021-02-11) Παναγιωτάτου, Ζωή Ελένη
    This study focuses on West-African female migrant narratives. The central research question is ‘How do West-African migrant women who live in Athens present themselves in their narratives?’ The analytical lens adopted sees identities as constructions. They are perceived as relational and sociocultural phenomena that emerge and circulate in interaction. An approach of narratives as co-constructions functions as an overarching conceptual lens. The data are approached from a discourse analytic perspective. The analysis focuses on the women’s discursive self-presentations alongside the presentation of their relations and social realities, based on three linguistic structures: pronominal use, spatial deixis and represented speech. According to the findings, pronominal choices define the role of the self in relation to others through claims of group membership, normality and knowledge; spatial deixis anchors the speakers in different worlds, and gives them the opportunity to move between ‘here’ and ‘there’; and represented speech enables them to align with different voices while activating parts of their identities both in the story world and in the wider social context. Throughout their narratives, the women present themselves as active agents and subjects of their histories. Claims for power, acts of agency, and resistance against hegemonic discourses define their linguistic choices.
  • Τεκμήριο
    Οι νταλίκες και τα γυναικάκια τους: θηλυκοί ανδρισμοί και πολιτικές της γυναικείας ομοερωτικής επιθυμίας
    (2020-05) Σιμάτη, Ανδριαννή
    Μέσα από ιστορίες για το χτες και το σήμερα, για την έμφυλη διαφορά μεταξύ αντρών και γυναικών, μεταξύ γυναικών, για την επιθυμία και τα όρια της ξεδιπλώνεται η σχέση του ανδρισμού με τα σύγχρονα ελληνικά εθνικά, ταξικά και πολιτισμικά ιδανικά. Πιο συγκεκριμένα, κεντρικό ενδιαφέρον αυτής της έρευνας, αποτελεί μια έκφραση αυτού του ανδρισμού, η «νταλίκα», η ανδροπρεπής λεσβία. Οι συνομιλήτριες, τα αγοροκόριτσα κατά την παιδική και εφηβική τους ηλικία, αφηγούνται, μέσα από τις ιστορίες ζωής τους, τη βιωμένη σχέση με το φύλο και τη σεξουαλικότητά τους. Μια οδυνηρή και ηδονική συνθήκη, που άλλοτε εντείνει τα όρια μεταξύ αρσενικού και θηλυκού, άλλοτε ορίζεται και περιορίζεται από αυτά. Άλλοτε διακριτικά άλλοτε με περισσότερη ένταση κρατάνε τις αποστάσεις τους από τη νταλίκα. Με στέλνουν στα μπαρ, εκεί όπου, κατάλοιπο του παρελθόντος, η νταλίκα, πίνει, μεθάει, μπλέκει σε καυγάδες, ακούει μη ποιοτική ελληνική μουσική. Η λαϊκή, ανδροπρεπής και για αυτό ξεπερασμένη και οπισθοδρομική ελληνίδα λεσβία, απέκτησε το όνομα αυτό, σύμφωνα με το πεδίο της έρευνας, στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Μια δεκαετία μετά τη μεταπολίτευση κατά την οποία οι πολιτικές, οι συμπεριφορές και οι αξίες της ελληνικής κοινωνίας αποκτούν πιο έντονο ευρωπαϊκό προσανατολισμό και εμπνέονται από το Αμερικάνικο Όνειρο. Η λαϊκή, εργατικής τάξης εμφάνιση, συνδέεται με τη βαλκανική/ανατολίτικη κληρονομιά της χώρας, γίνονται συνώνυμο της φτώχειας και τροχοπέδη στην επικράτηση της κοινωνικής προόδου. Τη δεκαετία αυτή, στον mainstream τύπο, η φερόμενη ως αμφισεξουαλική αμερικάνα Cindy Crawford παίρνει τη σκυτάλη από την νευρασθενική καλλιτέχνιδα Virginia Woolf, του 1980, για να προτείνει μια νέα εικόνα γυναικείας ομοφυλοφιλίας. Η νταλίκα δεν αποτελεί μέρος αυτής εικόνας. Τί σημαίνει τελικά νταλίκα; Πώς σχετίζεται με την ταυτότητα της λεσβίας; Εντέλει, πώς οι τρόποι με τους οποίους τα υποκείμενα συγκροτούνται έμφυλα, διαμορφώνουν την ψυχοσύνθεση τους, βιώνουν το σώμα τους και απολαμβάνουν σχετίζονται με τις κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές στην ελληνική κοινωνία;
  • Τεκμήριο
    Κοινωνιογλωσσολογική προσέγγιση της γλωσσικής ποικιλίας της Αγιάσου Λέσβου: γλωσσικές στάσεις και πρακτικές των νεότερων γενεών
    (2022-12-13) Κουνιαρέλλη, Ειρήνη
    Η παρούσα διδακτορική διατριβή βασίζεται στην κοινωνιογλωσσολογική προσέγγιση που επιχειρήθηκε για τη διαλεκτική ποικιλία που ομιλείται στην Αγιάσο της Λέσβου. Στόχος της έρευνας είναι να διερευνήσει τις γλωσσικές στάσεις των κατοίκων της περιοχής της Αγιάσου απέναντι στην τοπική γλωσσική ποικιλία. Η έρευνα εστιάζει στις νεότερες γενιές, ιδιαίτερα στις ηλικιακές ομάδες 20-40 ετών, καθώς ο ρόλος τους θεωρείται κρίσιμος για τη μελέτη της διατήρησης της γλώσσας, της γλωσσικής μετατόπισης ή του γλωσσικού «θανάτου». Η υπόθεση εργασίας πηγάζει από την κοινωνιογλωσσική πραγματικότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από το υψηλό κύρος της νεοελληνικής κοινής και το χαμηλό κύρος των τοπικών ποικιλιών, που βρίσκονται γενικότερα σε συρρίκνωση. Τα κύρια ευρήματα αυτής της έρευνας σχετίζονται πρωτίστως με τις θετικές στάσεις τόσο των ομιλητών/τριών όσο και των μη ομιλητών/τριών, αλλά και με τις ιδιαίτερες γλωσσικές τους πρακτικές. Παρατηρείται μια ευρεία χρήση της γλωσσικής ποικιλίας και αναδεικνύονται διάφορες πτυχές της, όπως είναι η γραπτή της χρήση, η παρουσία της στο γλωσσικό και σημειωτικό τοπίο, καθώς και η ανταλλακτική της αξία.
  • Τεκμήριο
    ΕΑΜ Λέσβου: ηττημένοι νικητές
    (2022-10) Μάντζαρης, Δημήτρης
    Η διατριβή εστιάζει στις πολιτικοκοινωνικές διεργασίες που διαμόρφωσαν ένα ρωμαλέο αριστερό κίνημα, που εμφανίζεται στη Λέσβο την περίοδο του Μεσοπολέμου και κορυφώνεται τα δύο τελευταία χρόνια της Κατοχής (1943-1944). Πιο συγκεκριμένα η διατριβή επικεντρώνεται στην συγκρότηση της «Οργάνωσης» ως προπομπός του ΕΑΜ στη διάρκεια της Κατοχής, τη μεγάλη μαζικοποίησή της, ιδιαίτερα το 1944, την ανάδειξή της ως μοναδικής πατριωτικής-εθνικής δύναμης ευθύνης στο νησί και την ανάδυσή της στην τοπική εξουσία αμέσως μετά την Απελευθέρωση. Η διατριβή διερευνά τα χαρακτηριστικά της εξουσίας του ΕΑΜ στη Λέσβο, και εστιάζει στις ιδιαιτερότητές της σε σχέση με τη δράση της οργάνωσης την ίδια περίοδο, στα γειτονικά νησιά και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Η οπτική της διατριβής έχει ως άξονα τις δυναμικές που ανέπτυξε η Αριστερά την τετραετία 1943-1946, δυναμικές που την ανέδειξαν στα μάτια του λεσβιακού λαού ως μια υπεύθυνη πατριωτική δύναμη, που ακόμα και σε ταραγμένες πολιτικά περιόδους, όπως η περίοδος των Δεκεμβριανών ή του Εμφυλίου, δεν προέβη σε ακρότητες, αλλά επεδίωξε εν τοις πράγμασι την εθνική συνεννόηση. Με βάση την προσέγγιση αυτή, η διατριβή διερευνά τους λόγους για τους οποίους ειδικά στη Λέσβο η Αριστερά δεν έχασε ποτέ τη δυναμική που απέκτησε την τετραετία 1943-1946 ακόμα και μετά τον Εμφύλιο, τις επόμενες δεκαετίες του 20ου αιώνα..
  • Τεκμήριο
    Προσεγγίζοντας τον πολιτισμό της συλλογικής δράσης: πρακτικές κοινωνικότητας και παραγωγή της πολιτικής υποκειμενικότητας στο αναρχικό ρεύμα της Αθήνας
    (2018-06) Παπαδημητρόπουλος, Πάνος
    Η δραστηριότητα των αναρχικών ομάδων στην πόλη της Αθήνας βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο του δημόσιου λόγου στην Ελλάδα, κυρίως μέσα από τη δημοσιογραφική αναπαράσταση της περιοχής των Εξαρχείων και εικόνων συλλογικής βίας. Ειδικά την τελευταία δεκαετία, μετά τον Δεκέμβριο του 2008 και τη συλλογική διαμαρτυρία των πρώτων ετών της οικονομικής κρίσης, οι εν λόγω ομάδες σχολιάστηκαν όσο κανένα άλλο κοινωνικό κίνημα στη χώρα, στη βάση ενός λόγου που τις δαιμονοποιούσε ως απειλή για τη δημόσια τάξη. Η παρούσα διατριβή, στηριζόμενη σε επιτόπια έρευνα που διεξάχθηκε στην αρχή της οικονομικής κρίσης, επιχειρεί να καταγράψει τις διαφορετικές μορφές της συλλογικής δράσης, τους ‘τόπους’ και τους τρόπους εμπλοκής όσων συμμετέχουν στο αναρχικό ρεύμα, καθώς και τις αντιλήψεις μέσω των οποίων καθίσταται εφικτή η συλλογική τους κινητοποίηση. Τα θεωρητικά εργαλεία με τα οποία επιχειρείται η ανάλυση αυτή αντλούν από τη συμβολική ανθρωπολογία και τον κλάδο συγκρουσιακής πολιτικής. Απώτερος στόχος της διατριβής είναι να παρουσιάσει πώς οι ακτιβιστές μετέχουν οι ίδιοι στην περίπλοκη διαδικασία κατασκευής του αναρχικού ρεύματος, πλάθουν και πλάθονται απ’αυτό, καθώς ασκούν την αντιηγεμονική κριτική τους μέσω κοινωνικών πρακτικών και μορφών διαντίδρασης που παράγουν τη διαφορά ως «πολιτική» διαφορά.
  • Τεκμήριο
    Εθνικά κόμματα και πρώιμος μακεδονισμός: η πολιτική και κοινωνική διάσταση της εθνικής διαπάλης στην ύστερη οθωμανική Μακεδονία
    (2018-05) Κωστόπουλος, Αναστάσιος
    Αντικείμενο της διατριβής αποτελεί η ανάλυση των πολιτικών μορφών που πήρε η εθνική αντιπαράθεση στο εσωτερικό των σλαβόφωνων χριστιανικών κοινοτήτων της Μακεδονίας, από τα μέσα του ΙΘ΄ αι. μέχρι τις παραμονές των Βαλκανικών πολέμων. Η επικέντρωση του ενδιαφέροντος στις σλαβόφωνες κοινότητες οφείλεται στο γεγονός ότι αυτές αποτέλεσαν το κυριότερο μήλο της έριδας μεταξύ των αντιμαχόμενων βαλκανικών εθνικισμών της εποχής, με τελικό αποτέλεσμα την ανάπτυξη στο εσωτερικό τους μιας ποικιλίας στάσεων, στρατεύσεων και συμπεριφορών, ατομικών ή συλλογικών, απέναντι στα αντίστοιχα εθνικά κέντρα και κινήματα. Η ιδιομορφία της πολλαπλής διεκδίκησης του ίδιου πληθυσμού από μια πλειάδα εθνικών κέντρων καθιστά μάλιστα στην περίπτωση αυτή ευκρινέστερους τους μηχανισμούς και τις διαδικασίες παραγωγής, διάδοσης και εγχάραξης της εθνικής συνείδησης απ’ ό,τι σε «ομαλότερες» και λιγότερο πολύπλοκες εθνογενέσεις. Κομβικό σημείο της διαπραγμάτευσης αποτελεί η μελέτη των αντιμαχόμενων χριστιανικών εθνικισμών της ύστερης οθωμανικής Μακεδονίας ως πολιτικών παρατάξεων, μερίδων ή κομμάτων, ορολογία που κυριαρχεί στα κείμενα της εποχής αλλά έχει εκτοπιστεί από τις μεταγενέστερες αναλύσεις ως αποτέλεσμα της επικράτησης ουσιοκρατικών και αυτοαναφορικών προσλήψεων του εθνικού φαινομένου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ισόρροπη παρουσίαση της ποικιλομορφίας των τότε επιλογών, με αναζήτηση των κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών και ιδεολογικών παραγόντων που προσδιόρισαν σε κάθε περίπτωση την έκβαση αυτής της διαδικασίας, χωρίς επιδιώξεις ιστοριογραφικής «δικαίωσης» οποιουδήποτε από τους αντίπαλους εθνικισμούς.
  • Τεκμήριο
    Από τα κάτω δραστηριοποίηση και έξοδος από την οριακότητα: δημόσιες εκδηλώσεις και δράσεις στην εντός των τειχών Λευκωσία
    (2017) Καραθανάσης, Παυσανίας; Karathanasis, Pafsanias
    Η ανά χείρας διατριβή φιλοδοξεί να προσθέσει ένα ακόμα κομμάτι στην ευρύτερη ανθρωπολογική προσέγγιση και κατανόηση του, κατά τ' άλλα, πολύπλοκου Κυπριακού Προβλήματος. Εστιάζοντας στον κυπριακό διαχωρισμό, και στα όρια που αυτός δημιουργεί, η διατριβή εξετάζει στους τρόπους με τους οποίους τα κοινωνικά υποκείμενα προσπαθούν να αντεπεξέλθουν στους επίσημους περιορισμούς. Περιορισμοί κοινωνικοί, πολιτικοί και γεωγραφικοί, που, όμως, εκφράζονται, επίσης, ως περιορισμοί στην ανάπτυξη της φαντασίας για ένα διαφορετικό αύριο.Το πεδίο στο οποίο επικεντρώνεται η μελέτη είναι η εντός των τειχών Λευκωσία, μια περιοχή όπου ο διαχωρισμός εμφανίζεται τόσο έντονος, όσο σχεδόν πουθενά αλλού στο νησί. Σε αυτό το πεδίο, παρουσιάζεται μια εθνογραφική καταγραφή της εμφάνισης και ανάπτυξης πολιτικής και πολιτιστικής δραστηριοποίησης που προέρχεται από τα κάτω, αλλά ευδοκιμεί ανάμεσα στην οριακότητα και την περιθωριακότητα της εντός των τειχών πόλης. Με άλλα λόγια, η διατριβή προσφέρει μια εθνογραφική μελέτη ομάδων και ατόμων της πόλης, που, καθώς επιχειρούν να δραστηριοποιηθούν εκτός των προκαθορισμένων χωρικών και συμβολικών ορίων που τίθενται από τα πάνω, μας προσκαλούν να δώσουμε προσοχή σε μια 'άλλη' γεωγραφία της πόλης και μια διαφορετική γεωγραφία του διαχωρισμού, και των διαχωρισμών, όπου στις ρωγμές της πραγματικότητας και της υλικότητας της πόλης αναπτύσσεται από τα κάτω η φαντασία για ένα άλλο μέλλον. Παράλληλα, όμως, είναι μια εθνογραφία της 'Νέας Κύπρου', δηλαδή, της Κύπρου κατά την περίοδο που ακολουθεί τον τερματισμό της απαγόρευσης διέλευσης της διαχωριστικής γραμμής. Η αφετηρία αυτής της διερεύνησης τοποθετείται, έτσι, στο 2003, όταν η επανασύνδεση των δύο πλευρών της Λευκωσίας, έφερε κοντά διαφορετικούς δρώντες και οδήγησε στις πρώτες προσπάθειες πραγματοποίησης πολιτικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων και δράσεων, χωρίς τη διαμεσολάβηση επίσημων οργανώσεων, πολιτικών κομμάτων και τοπικών και διεθνών φορέων. Οπότε, στις σελίδες αυτής της μελέτης καταγράφεται η ιστορία της συγκρότησης ομάδων και ομαδοποιήσεων, που επιχειρούν -και καταφέρνουν- να υπερβούν τους περιορισμούς που έθετε, μέχρι τότε, η διαχείριση του Κυπριακού Προβλήματος από τις κυρίαρχες ελίτ των δύο πλευρών του διαχωρισμού, ενώ, παράλληλα, παράγουν νέες οριοθετήσεις, δημιουργώντας, έτσι, τον απαραίτητο χώρο μέσα στον οποίο θα μπορέσουν να αναπτύξουν διαφορετικές ταυτότητες. Υπό αυτήν την έννοια, αφηγείται μια ιστορία, κοινή θα έλεγε κανείς στην ανθρωπολογία, στην οποία οι προσπάθειες υπέρβασης ορίων προκαθορισμένων οδηγούν, τελικά, στην παραγωγή των απαραίτητων νέων. Τέλος, ακολουθώντας μια ανθρωπολογική προσέγγιση, που βασίζεται κυρίως στην έννοια της οριακότητας, η διατριβή ξεκινά την ανάλυση της από έναν αστικό χώρο που βρίσκεται δίπλα στο όριο της Πράσινης Γραμμής, ένα χώρο ενδιάμεσο, και επιχειρεί να εντάξει τις διαδικασίες που πραγματοποιούνται εκεί, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ανάλυσης της κυπριακής κοινωνίας μέσα στις συνθήκες που δημιούργησε η ελεγχόμενη επανασύνδεση των δύο πλευρών. Εφορμώντας, λοιπόν, από μια χωρική ανάλυση πολιτικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων που τοποθετούνται στο γεωγραφικό και συμβολικό ενδιάμεσο, επιχειρείται μια προσέγγιση της συνέχισης του κυπριακού διαχωρισμού ως διατήρηση μιας αβέβαιης και επισφαλούς ενδιάμεσης κατάστασης και, τέλος, προτείνεται η ερμηνεία αυτών των δραστηριοτήτων ως παραδείγματα προσπαθειών που έχουν στόχο την έξοδο από την παρατεταμένη κυπριακή οριακότητα προσπάθειες, δηλαδή, με στόχο τη ζωή στην Κύπρο χωρίς Κυπριακό Πρόβλημα', ακόμα και αν η επίσημη λύση του δεν έρθει ποτέ.
  • Τεκμήριο
    Πολιτικές της φροντίδας: προκλήσεις της γήρανσης σε ένα μικρό νησί
    (2015-10-07) Κωστακιώτης, Γιώργος; Kostakiotis, Giorgos - Konstantinos
    Η διατριβή εξετάζει τις προκλήσεις της φροντίδας των ηλικιωμένων στα συμφραζόμενα της νησιωτικής Ελλάδας. Πρόκειται για μια εθνογραφική έρευνα που βασίστηκε στις εμπειρίες μου σαν επαγγελματίας της φροντίδας και παρατηρητικός συμμέτοχος. Προσεγγίζω το ζήτημα πολυεπίπεδα, σε σχέση με τα γενικότερα πλαίσια όπου εκτυλίσσεται. Εξετάζω διαδοχικά το τοπικό ήθος και τους τρόπους που διαμορφώνει την εντόπια ηθική της φροντίδας, το βασισμένο στην οικογένεια και την μεταβίβαση ιδιοκτησίας παραδοσιακό σύστημα ασφάλισης, που λόγω ενός συνδυασμού παραγόντων δέχεται τα τελευταία χρόνια σημαντικές πιέσεις, και την κρατική πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια φροντίδα, με τους εγγενείς περιορισμούς της. Εστιάζω στις πρακτικές κατασκευής και καταστροφής της συγγενικότητας, από προϋπάρχουσες ή καινοφανείς σχέσεις, και τους συναισθηματικούς λόγους που διέπουν τις διαδικασίες. Αναλύω τα κυριότερα σύμβολα, διακυβεύματα και πρακτικές που δημιουργούν και καταστρέφουν τις σχέσεις φροντίδας. Προτείνω μια νέα προσέγγιση του σώματος ως πόρου, που διαφυλάσσεται και δαπανάται προς όφελος των ηλικιωμένων και των οικογενειών τους. Εντοπίζω την ατομική ευθύνη στη σωματική (αυτο)φροντίδα, όχι μόνο προς ίδιον όφελος, αλλά και ως φροντίδα προς τα άλλα μέλη της οικογένειας. Παρουσιάζω και αναλύω τις σωματικές και ηθικές οικονομίες δώρου που χαρακτηρίζουν τις διαγενεακές ανταλλαγές σε βάθος χρόνου. Τέλος, συζητώ τις συναντήσεις και εμπλοκές του παραδοσιακού συστήματος ασφάλισης, με το κρατικό σύστημα φροντίδας, με συχνό αποτέλεσμα την εξώθηση ηλικιωμένων χωρίς οικογένεια στην εγκατάλειψη. Ο κόσμος της φροντίδας των ηλικιωμένων που παρουσιάζω, συνιστά ένα απροσδιόριστο, συχνά αντιφατικό τοπίο, όπου το δημόσιο και το ιδιωτικό, η οικογένεια και το κράτος, το τοπικό και το απόμακρο, η ηθική και η οικονομική λογική περιπλέκονται, με σύνθετους τρόπους.
  • Τεκμήριο
    Δραπετσώνα, οικιστική συγκρότηση και κοινωνικοί μετασχηματισμοί σε ένα εργατικό προάστιο 1922-1967
    (2016-10-21) Κυραμαργιού, Ελένη
    Η παρούσα μελέτη είναι μια ιστορία του συνοικισμού της Δραπετσώνας από το 1922 έως το 1967. Η Δραπετσώνα ως οικισμένος χώρος διαμορφώθηκε σε δύο χρονικές στιγμές⋅ στις αρχές του 20ού αιώνα και αμέσως μετά την προσφυγική εισροή του 1922. Οι δύο αυτές στιγμές οριοθετούν την αφετηρία της πραγμάτευσης της μελέτης ενώ το τέλος της συμπίπτει με την ολοκλήρωση ενός εκτεταμένου προγράμματος στεγαστικής αποκατάστασης –για το σύνολο εντέλει των κατοίκων της– που ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και ολοκληρώθηκε στα χρόνια της απριλιανής δικτατορίας. Με βάση τη συγκεκριμένη περιοδολόγηση, η έρευνα εστιάζει στην οικιστική συγκρότηση του χώρου και στους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που συντελέστηκαν εντός του. Οι κάτοικοι του συνοικισμού, οι αιτίες και οι συνθήκες εγκατάστασής τους, η διαμόρφωση της καθημερινότητας και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν διαπλέκονται, αφενός, με την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα και τις πολιτικές επιλογές των κατοίκων, και αφετέρου, με την ανάπτυξη των βιομηχανικών μονάδων του παράκτιου μετώπου και των μικρότερων βιοτεχνιών και επιχειρήσεων που λειτουργούσαν εντός του οικισμένου χώρου. Η λειτουργία των εργοστασίων και κυρίως το εργατικό δυναμικό που απασχολούσαν, οι σχέσεις μισθωτής εργασίας, τα προβλήματα της εργασιακής καθημερινότητας, καθώς και οι στιγμές έντασης των απεργιακών κινητοποιήσεων αποτελούν πτυχές της ιστορίας της Δραπετσώνας που σκιαγραφούνται στην παρούσα έρευνα.
  • Τεκμήριο
    Οι πολιτικές του δώρου : κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις της εθελοντικής εργασίας με πρόσφυγες
    (2007) Ροζάκου, Αικατερίνη
    Η διατριβή αποτελεί μία μελέτη του «εθελοντισμού» από ανθρωπολογική σκοπιά, μία εθνογραφική προσέγγιση μη κυβερνητικών οργανώσεων και πρακτικών εθελοντικής εργασίας με πρόσφυγες. Βασισμένη σε επιτόπια συμμετοχική έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το 2002 έως το 2004 στην Αθήνα, η διατριβή εστιάζει στους πολλαπλούς λόγους κατασκευής του «σύγχρονου εθελοντισμού». Η αντιπαραβολή δύο περιπτώσεων –εθελοντών που «δουλεύουν» με πρόσφυγες στον «δρόμο» και σε «καταυλισμούς»– αναδεικνύει την πολυπλοκότητα του φαινομένου και τις πολιτικές διαστάσεις σύγχρονων μορφών οργανωμένης κοινωνικότητας σε ένα πλαίσιο όπου η συνάφεια είναι προσανατολισμένη στην εθνο-πολιτισμική ομοιότητα. Ιδιαίτερα από την δεκαετία του 1990 σημειώνεται αύξηση των εθελοντικών οργανώσεων και των δημόσιων συζητήσεων γύρω από τον «εθελοντισμό», εξέλιξη η οποία συνδέεται στενά με την ανάδυση της έννοιας της «κοινωνίας των πολιτών». Παράλληλα, η συγκυρία χαρακτηρίζεται από την επαγγελματοποίηση του «εθελοντισμού» Ο σύγχρονος «εθελοντισμός» οργανώνεται στο πλαίσιο μίας θεσμοθετημένης κοινωνικότητας (μη κυβερνητικές οργανώσεις), διέπεται από κανονισμούς και συμβάσεις, είναι συχνά ενταγμένος σε υπαλληλικού τύπου σχέσεις –ιεραρχίες, εποπτεία εργασίας από αρμόδιους «ειδικούς»– και περιλαμβάνει εκπαιδευτικές διαδικασίες –«σεμινάρια εκπαίδευσης εθελοντών»– και βαθμούς εξειδίκευσης –ανάλογα με τις διαφορετικές ομάδες στις οποίες επικεντρώνεται–, ενώ συχνά συνδέεται με τις επαγγελματικές επιδιώξεις των συμμετεχόντων. Οι πολιτικές του «εθελοντισμού» αναδεικνύονται στις υπό μελέτη περιπτώσεις μέσα από τις πολιτισμικές ορίζουσες της κοινωνικότητας με όρους «αγάπης» και «αλληλεγγύης» και με αναφορά σε θρησκευτικές και πολιτικές συνδηλώσεις αντίστοιχα. Μέσα από την πρακτική και τη συνάφεια με τους πρόσφυγες προκύπτουν διαφορετικές ποιότητες. Τόσο οι street-workers στον «δρόμο» (παλιά εγκαταλελειμμένα κτίρια), όσο και οι εθελόντριες στον «καταυλισμό» επιχειρούν να εγκαθιδρύσουν ευταξία και να ελέγξουν την ζωή των προσφύγων. Στην περίπτωση του «καταυλισμού», οι εθελόντριες αναγνωρίζουν ότι η εποπτεία και το «νοικοκύρεμα» του χώρου εντάσσεται στα καθήκοντά τους. Από την άλλη, οι street-workers επιχειρούν να μετατρέψουν «τον δρόμο» σε «σπίτι». Το δώρο, με τη μορφή της υλικής προσφοράς, παίζει καταλυτικό ρόλο στην κοινωνικότητα. Αν οι πρόσφυγες στο συμφραζόμενο του «καταυλισμού» προσλαμβάνονται ως «φιλοξενούμενοι» (όπως σε επίπεδο κρατικής ρητορικής πρόσφυγες και μετανάστες προσλαμβάνονται ως «φιλοξενούμενοι» στην χώρα), στον «δρόμο» οι πρόσφυγες είναι «δυνάμει οικοδεσπότες». Στις κυριακάτικες επισκέψεις τους οι εθελοντές απολαμβάνουν τη «φιλοξενία» των προσφύγων αντιστρέφοντας κυρίαρχα ιεραρχικά σχήματα. Όταν η σχέση περιγραφεί με όρους αμοιβαιότητας, τότε υπερβαίνει η ανάλυση το δυαδικό σχήμα της πειθάρχησης και την συνακόλουθη παθητικοποίηση του αποδέκτη του εθελοντισμού.
  • Τεκμήριο
    Υλικός πολιτισμός, κοινωνική οργάνωση και μνήμη: κειμήλια και αντικείμενα «λαϊκής τέχνης και χειροτεχνίας» στη Σκύρο και η κυκλοφορία τους μέσα και έξω από τα όρια του τοπικού
    (2009) Θεοχαρίδης, Ανδρόνικος
    Η παρούσα διατριβή αφορά τις πολλαπλές σημασίες και αξίες που αποκτούν τα διάφορα κειμήλια και τα σύγχρονα χειροτεχνικά προϊόντα, στα πλαίσια διαδικασιών που σχετίζονται με την αναδιάρθρωση και την αναπαραγωγή της σκυριανής ταυτότητας. Ξεκινώντας από την κυκλοφορία ενός συνόλου ειδών πολυτελείας στο Αιγαίο και στη Σκύρο από τον 16ο αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ού, εξετάζονται οι συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτά τα αντικείμενα μετατρέπονται σε πολυσήμαντα κειμήλια και η επίδρασή τους στις τοπικές τέχνες και στην τοπική κοινωνία. Στη συνέχεια αξιολογούνται οι σημερινές πρακτικές και λόγοι που είναι συναφείς με τη διακόσμηση του σπιτιού και την παραγωγή και την κατανάλωση ειδών «λαϊκής τέχνης και χειροτεχνίας», συγκριτικά με τους μετασχηματισμούς της τοπικής κοινωνίας κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα και στο ευρύτερο εθνικό πλαίσιο. Στην προσέγγιση που ακολούθησα, ο υλικός πολιτισμός και ειδικότερα τα αντικείμενα τέχνης δεν συμβολίζουν μόνο, ή μεταβιβάζουν μηνύματα, αλλά «κάνουν» πράγματα στον κόσμο και αποτελούν κομμάτι της ταυτότητας των εμπλεκόμενων υποκειμένων (Gell 1998, Tilley 2001). Επομένως δεν μπορούν απλώς να νοούνται ως αντανάκλαση ή καθρέφτισμα της ατομικής και της συλλογικής ζωής καθώς και της κοινωνικής οργάνωσης και της ιδεολογίας. Υπό το πρίσμα αυτό μπορούμε να πούμε, ότι σε αυτή τη διατριβή περιγράφεται ο αγώνας των Σκυριανών στο να μεταπλάσσουν τον υλικό τους πολιτισμό, μεταμορφώνοντας έτσι τον ίδιο τους τον εαυτό σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Η αναγκαστική πώληση των κειμηλίων σε διάφορες φάσεις από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι και σήμερα, για παράδειγμα, υπήρξε ένα πρόβλημα που βρήκε εν μέρει τη λύση του στην εισαγωγή νεότερων διακοσμητικών αντικειμένων που έμοιαζαν με τα παλαιά, στην αντικατάστασή τους από ντόπια αντίγραφα, όσον αφορά τα ξένα σκεύη, και στην αναπαραγωγή και στην αναδιαμόρφωση των τοπικών μορφών τέχνης. Επειδή ακριβώς η πώληση αυτών των κειμηλίων μεταξύ των κοινωνικών στρωμάτων και εκτός νησιού σήμαινε την απώλεια ενός κομματιού της οικογενειακής και της τοπικής ιστορίας και ταυτότητας αντίστοιχα, η αντικατάστασή τους με «μοντέρνα» αντικείμενα και αγαθά, όπως η εκπαίδευση, δεν μπόρεσε να απαλείψει την αξία τους ως ενδείκτες εξουσίας και ταυτότητας. Προς αυτή την κατεύθυνση ιδιαίτερα σημαντικός ήταν ο ρόλος των διάφορων λαογράφων και λογίων, οι οποίοι ανέδειξαν τον «παραδοσιακό» χαρακτήρα του νησιού μέσα από δημοσιεύσεις και με τη γενικότερη δραστηριότητά τους ήδη από τη δεκαετία του 1920, καθώς και των κρατικών φορέων όπως ο ΕΟΜΜΕΧ και ο ΕΟΤ από την δεκαετία του 1960 και μετά. Η αξία των κειμηλίων και των προϊόντων της τοπικής τέχνης αναδείχτηκε περαιτέρω με το ενδιαφέρον των τουριστών και με τη δημιουργία του τοπικού λαογραφικού μουσείου την ίδια εποχή. Η ανταπόκριση των τεχνιτών ως προς τη ζήτηση των προϊόντων τους, τόσο από τους Σκυριανούς όσο και από τους διάφορους «ξένους», εξετάζεται στο πλαίσιο της τοπικής αγοράς και των συνδέσεων αυτής με την ευρύτερη εθνική και διεθνή αγορά χειροτεχνικών προϊόντων. Συγχρονικά, αλλά και σε σχέση με την προφορική ιστορία και τη σχετική βιβλιογραφία, εξετάζεται επίσης η συμβολή των τεχνιτών στην ανάπλαση της τοπικής ταυτότητας και η θέση τους στην τοπική κοινωνία. Με παρόμοιο τρόπο περιγράφονται οι στρατηγικές που σχετίζονται με τις επιλογές διακόσμησης του σπιτιού και η προσκόμιση τοπικών χειροτεχνιών και ξένων διακοσμητικών αντικειμένων.
  • Τεκμήριο
    Συγκρότηση εναλλακτικών κόσμων διαλόγου με την κοινωνική πραγματικότητα μέσα από την μουσική : το παράδειγμα του κοινού ενός ελληνικού ροκ συγκροτήματος
    (2007) Αντώνογλου, Ιωάννα
    Η παρούσα εθνογραφία αναφέρεται σε ένα μέρος του κοινού του ελληνικού ροκ συγκροτήματος "Διάφανα Κρίνα". Διερευνά την κοσμοθεώρηση αυτών των νεαρών ατόμων, τα οποία μιλώντας για την σχέση τους με το συγκρότημα, στην ουσία μιλάνε για την σχέση τους με την κοινωνία και τον ίδιο τους τον εαυτό. Ο κόσμος που συγκροτείται γύρω από τα "Διάφανα Κρίνα" δημιουργήθηκε από τους ίδιους τους νέους προκειμένου να διαχειριστούν την μετάβασή τους στον κόσμο των ενηλίκων και τις απαιτήσεις του. Η διδακτορική αυτή διατριβή επιχειρεί να θίξει θεωρητικά ζητήματα της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, όπως η σχέση μεταξύ θεσμών - εξωτερικής κοινωνικής πραγματικότητας και δρώντων υποκειμένων, ζητήματα νεανικών συμπεριφορών στα αστικά κέντρα και μορφές μεταβατικότητας από την εφηβεία στην ενηλικίωση. Βασίστηκε σε επιτόπια έρευνα, σε συνεντεύξεις και έρευνα στο διαδίκτυο.